Theatre voorstellingen in Amsterdam

The Merchant of Venice
Eén van de bekendste stukken van William Shakespeare is ‘The Merchant of Venice’, een comedy met voornamelijk tragische gebeurtenissen. Het gaat over een jonge edelman (Antonio) die overmatig veel geld leent om daarmee de vrouw van zijn dromen voor zich te kunnen winnen. Hij leent dit geld, samen met zijn vriend en bloedverwant Bassanio, bij een Joodse geldverschaffer. Het stuk kent verschillende historische twisten die het tot een waar meesterwerk uit het klassieke theater maken.

Volgens de overgave heeft William Shakespeare dit schouwspel geschreven aan het einde van de 16e eeuw, zo tussen 1596 en 1599. Hoewel ‘The Merchant of Venice’ historisch gezien valt onder comedy, komt het door verschillende scènes meer in de buurt van tragedie of drama. Toch kent dit stuk ook veel overeenkomsten met andere romantische comedy’s van Shakespeare, waarin liefde en muziek de hoofdrol spelen.

Antonio is de hoofdrolspeler in ‘The Merchant of Venice’. Hij speelt een weemoedige handelaar uit Venetië die investeringen doet in handelsboten die overal heen varen. Bassanio is de vriend en bloedverwant van Antonio. Hij is in gedachten bij een rijke en beeldschone erfgename, genaamd Portia. Hij wil haar het hof maken, maar heeft niet genoeg geld om op een waardige manier bij haar op bezoek te gaan. Bassanio besluit daarop geld te willen lenen van Antonio, maar die heeft teveel geld geïnvesteerd in handelsboten om zelf het geld aan Bassanio te kunnen lenen. Ze hebben daarop een gevaarlijk plan.

Antonio geeft aan bij Bassanio om het geld te lenen van één van de rijke geldverschaffers uit Venetië, een Joodse man genaamd Shylock. Shylock is een gevreesde Joodse man, die voor leningen veelal woekerrentes vraagt. Antonio heeft om deze reden al vaak geld gestolen van Shylock, maar toch besluit hij het erop te wagen. Na onderhandelingen volgt dat Antonio’s wanbetalingen dit keer kunnen resulteren in bloedvergieten. Antonio en Bassanio stemmen toch in. De dochter van Shylock, Jessica, ontsnapt uit huis en krijgt een relatie met Lorenzo, een goede vriend van Antonio en Bassanio. Shylock is furieus, maar rust zich in de gedachte dat alle schepen van Antonio nabij Engeland zijn vergaan, waardoor hij hoge boetegelden kan gaan eisen aan Antonio. Hij weet daarbij dat Antonio hier niet aan kan voldoen.

In het stuk speelt Gratiano de vriend van Bassanio, die samen met hem naar Portia op zoek gaat. Nerissa is Portia’s huishoudhulpje en beste vriendin en Gratiano krijgt daarom een relatie met haar. Wanneer blijkt dat Antonio niet kan voldoen aan de betalingsachterstanden bij Shylock en dus voor het gerecht moet verschijnen, besluiten Bossanio en Gratiano onmiddellijk terug te reizen. Inmiddels zijn Portia en Bassanio overigens wel verloofd. Portia en Nerissa komen op het idee om ze achterna te reizen en vermomd als rechter en klerk aanwezig te zijn bij de strafzitting van Antonio.

Portia vraagt vermomd als rechter om vergiffenis voor Antonio, terwijl Nerissa als klerk enkel doet of ze alle inkomsten van Antonio en Bassanio moet krijgen. Shylock lijkt onverbiddelijk en vraagt Antonio en Bassanio om zich van alles met waarde te ontdoen. Bassanio had net met al het geleende geld een ring gekocht voor Portia, maar zelf ook één gekregen. Ze beloofden elkaar om zich hier nooit van te ontdoen, of ze zouden niet samen oud worden. Bassanio kreeg daarom hevige twijfels om de ring aan de klerk te geven, maar besluit dit na aandringen van Antonio toch te doen. De twee worden daarop op vrije voeten gesteld.

Terug in Belmont komen ze erachter wie de advocaat en klerk in werkelijkheid zijn. Portia en Nerissa hebben ze zojuist gered van de ondergang en de tragedie is daadwerkelijk achter de rug. Zeker als Antonio leert dat niet al zijn schepen zijn vergaan voor de kust van Engeland, maar drie nog veilig zijn teruggekeerd. Hij is daarmee niet al zijn geld kwijt en is nog steeds in leven.

Het is een dramatisch verhaal, met romantiek, haat, nijd en verrassende dwaalsporen. Een waar Shakespeare meesterwerk, heeft toch tot de nodige kritieken geleid. Zo zou de personage van Shylock als Joodse geldverschaffer tegenwoordig zorgen voor nogal wat twijfelachtige blikken in het theater. Mogelijk zou men bij de recente geschiedenis een vorm van antisemitisme ontdekken, die het theaterstuk van Shakespeare in diskrediet zou brengen.

Anderen zien het verhaal van Shakespeare als een verhaal van tolerantie, waarin de Joodse geldverschaffer Shylock een sympathieke personage is. Ondanks dat deze man meermaals is bestolen van zijn geld en toch anderen voorziet van geld voor handel, blijft hij vergevingsgezind door het hele verhaal. Shakespeare geeft Shylock daarbij een historische speech, die door velen wordt gezien als één van de hoogtepunten van het schouwspel, waarbij alle twijfels over het stuk en het karakter van Shylock worden weggenomen.

The Wild Duck
The Wild Duck is een theaterstuk van de Noorse regisseur Henrik Ibsen. Volgens veel kritieken is ‘The Wild Duck’ het absolute hoogtepunt uit de loopbaan van Ibsen. Het theaterstuk vertelt over de fatale effecten van een levensleugen. De illusie van de man om te ontvluchten uit een realiteit die te moeilijk is om te dragen. Het volledige theaterstuk is dan ook berust op allerlei leugens waar je gaandeweg de voorstelling achter komt.

In de eerste scène zie je Gregers Werle, zoon van de rijke industriële handelaar Håkon Werle, thuiskomen van een lange reis. Gregers is al 15 jaar niet thuisgekomen en komt er tijdens het diner bij thuiskomst achter dat er nogal wat is veranderd. Greger Werle praat met zijn vader op ongemakkelijke, maar toch vertrouwde manier met elkaar. Ook de andere hoofdrolspelers, Hjalmar Ekdal en Old Ekdal, zitten aan tafel te praten. Gina Ekdal is de vrouw van Hjalmar Ekdal, maar heeft een affaire gehad met Håkon Werle en daar ook in het geheim een dochter mee gekregen, Hedvig.

De moeder van Gregers Werle is lang geleden overleden, terwijl ze op haar sterfbed wist te vertellen dat ze klaar was met de zoveelste affaire van haar man Håkon. Gregers is een dominante zoon die ooit vertrok omdat zijn vader een affaire kreeg met Gina Ekdal. Gaandeweg het verhaal komt ook Hjalmar Ekdal achter het verraad en de leugens van Gina. Hjalmar wist niet dat Gina alleen met hem was getrouwd omdat ze zwanger was van een dochter uit het verhaal, genaamd Hedvig. Wanneer Hjalmar van Gregers de helft van de leugen hoort, namelijk de affaire tussen Gina en zijn vader, komt Hjalmar erachter dat Hedvig niet zijn dochten is. Hij stoot Gina en zijn zoon Hedvig daarop af. Hedvig pleegt hierop zelfmoord met een pistool. Ironisch genoeg had Old Ekdal haar ooit geleerd hoe daarmee om te gaan. Dit is de grote tragedie in het verhaal ‘The Wild Duck’.

Gregers was zich niet bewust van hetgeen hij zou aanrichten, hij verdwijnt daarop van het toneel. De finale is evenwel opnieuw een tragedie. Een jaar na de zelfdoding van ‘hun’ dochter, zitten Hjalmar en Gina naast elkaar voor een glaswand. Ze kunnen de liefde voor elkaar geen plek meer geven na alle leugens en het bedrog van Gina. Ze besluiten daarop uit elkaar te gaan, maar wel ‘contact te houden’.

Op ‘The Wild Duck’ van Ibsen is meermaals kritiek gekomen. Zo zou Ibsen het verhaal hebben verteld alsof de meeste families ‘leven in een leugen’. Dit liet Ibsen terugkomen door middel van de benaming ‘life-lie’, welke in andere talen op een andere wijze naar voren is gekomen. Het verhaal vertelt tevens over een leugen die uit de wereld moet worden geholpen. Geheimen en leugens vertellen zou moeten staan voor iets positiefs, maar in het theaterstuk van Ibsen slaat het juist het fundament onder een compleet gezin weg.

Het stuk van Henrik Ibsen kent een grote geschiedenis. Ibsen werd geboren in Noorwegen, waar zijn familie bestond uit rijke handelaren. Een financiële strop zorgde in de jeugd voor veel problemen. Hij probeert nog wel te studeren, maar dit loopt ook niet zoals gehoopt. Hij verwekt in deze periode zelfs ongewenst een kind bij een dienstmeisje. Daarop besluit hij historische volksverhalen te schrijven en vertalen in theatervoorstellingen. The Wild Duck is gemaakt tijdens een reis van Ibsen die hem in Milaan, Dresden en München bracht. In een periode van 26 jaar in het buitenland schreef Ibsen nog veel meer latere theaterstukken.
In ‘The Wild Duck’ komt Hedvig voor, dochter van Gina en verwekt door Håkon Werle. Ongewenst een nageslacht van een affaire die voor veel verdriet en fundamentele breuken heeft gezorgd. Het model voor deze personage kwam Ibsen tegen vlak voordat hij klaar was met het voltooien van de theatervoorstelling van ‘The Wild Duck’ in Gossensass in Duitsland. Hedvig was de naam van de zus van Ibsen, met wie hij een sterke band had. De personage van Old Ekdal zou zijn gebaseerd op Henrik Ibsen zijn vader, Knud Ibsen.

De première van ‘The Wild Duck’ vond plaats in het Noorse Bergen in 1885. Door het grote succes werd ‘The Wild Duck’ in het Engels vertaald door Arthur Hopkins. In 1918 werd ‘The Wild Duck’ zodoende gespeeld in het Plymouth Theatre in New York. Delen uit de theatervoorstelling zijn later nog doorgevoerd in verschillende films en series in Duitsland en Engeland. Een nieuwe realisatie van de theatervoorstelling werd gemaakt door de Australische regisseur Simon Stone. In deze 2.0 versie werden echter wel meerdere grote of kleine veranderingen doorgevoerd in het script en het rollenspel. Zo was Gregers Werle, voorheen zeer dominant in de voorstelling, nu minder opvallend aanwezig. De dochter Hedvig kreeg echter een meer dominante rol binnen het geheel.

The Pillowman
‘The Pillowman’ is een theatervoorstelling van de Ierse regisseur Martin McDonagh. Deze relatief nieuwe voorstelling is afkomstig uit 2003. De eerste leesbare versie werd opgevoerd in het Finborough Theatre in Londen. Het verhaal vertelt over een fictionele schrijver, Katurian, die leeft in een politiestaat. Hij wordt door de politie ondervraagd, omdat veel van zijn gruwelijke verhalen een verband lijken te hebben met enkele angstaanjagende kindermoorden in de stad. De voorstelling heeft in korte tijd al enkele grote prijzen in de wacht gesleept, waaronder die van ‘Best New Play’ in 2004.

Katurian is zoals gezegd een fictionele schrijver. In zijn korte verhalen schrijft hij voornamelijk over kinderen, wat in den beginne al twijfelachtig is. Zijn ongewone verbeelding is voortgekomen uit zijn jeugd. Toen hij hoorde dat zijn broer werd misbruikt door zijn ouders, heeft Katurian op zijn beurt beide ouders vermoord om zijn broer te beschermen. Deze misbruikte broer komt voor in het stuk als Michal, die traag oogt en heeft te lijden onder het misbruik door zijn ouders.

Tupolski en Ariel zijn de klassieke ‘good cop-bad cop’. Als Katurian en zijn broer beide de cel in moeten, wanneer de politie achter de vreemde verhalen over kindermoorden komt, worden ze in de cel verhoord door deze twee detectives. Ariel is als kwade detective bezig met een vendetta, omdat hij zelf in de jeugd is misbruikt. Tupolski is ijskoud en afgezonderd van de mensen ‘van buiten’ die hij moet redden.

The Pillowman is een Drama voorstelling geschreven door Martin McDonagh. Hij wordt gezien als schrijver van inktzwarte comedy en ijzeren geweld. Je kunt hem wat dat betreft nog het beste vergelijken met een regisseur als Quinten Tarantino en de films die hij de afgelopen jaren heeft uitgebracht. De satire die hij laat terugkomen in zijn stukken houden met niks of niemand rekening; van Iers Katholicisme tot pedofilie en van nationalisme tot de IRA. Na eerdere Dramaverfilmingen in Ierland heeft Martin McDonagh het met ‘The Pillowman’ over de landsgrenzen geschopt.

The Pillowman speelt zich af in een niet nader genoemde totalitaire staat, zonder enige hints naar welk land dit zou kunnen zijn. Zo kan het publiek geen eerder gevormd beeld naar voren halen en moeten zij zich totaal overgeven aan alles dat mogelijk is. Eerdere van zijn theatervoorstellingen gingen nog gericht over Ierland, dus dit was voor Martin McDonagh ook een risico die goed is uitgepakt. De teksten die Katurian schrijft in het theaterstuk zijn losjes gebaseerd op McDonagh’s zijn eigen ervaringen met sprookjes en verhalen.

De theatervoorstelling begint in een verhoorkamer waar de twee detectives Tupolski en Ariel voor Katurian zitten en hem ondervragen. In de totalitaire staat waarin ze leven hebben de laatste tijd vaak gruwelijke kindermoorden plaatsgevonden. Katurian, zo is duidelijk geworden, heeft een vreemde vorm van verhalen schrijven. In zijn jeugd werd zijn broer Michal misbruikt door zijn ouders, die hij daarop heeft vermoord. De verhalen die Katurian als schrijver op papier zet, lijken verdacht veel op de gepleegde kindermoorden.

Gedurende de verhoring vertelt Katurian enkele van de neergeestige verhalen die hij op papier heeft gezet en waarvan de politie denkt dat ze een link hebben met de kindermoorden. Eén van deze verhalen ging over een jongen die bevriend raakte met de ‘Pied Piper’, die hem vervolgens zijn beide voeten afhakte. Naarmate het gesprek voorbij gaat, wordt Katurian door de detectives onder druk gezet en geslagen.

Nadat Katurian bij zijn broer Michal wordt gelaten, komt hij er tot zijn schrik achter dat Michal achter de kindermoorden zit. Katurian besluit daarop om de moorden op te biechten, maar zelf de schuld op zich te nemen en niet zijn broer Machil. Katurian heeft maar één wens voor de detectives en dat is dat zijn verhalen worden bewaard. Tupolski, de koele kikker, is blij met de bekentenis en wil Katurian daarop vervolgen. Ariel, de heetgebakerde detective, twijfelt over het verhaal van Katurian. Toch krijgt Katurian van Tupolski een zak over zijn hoofd en wordt doodgeschoten.

In het verhaal dat wordt gevonden vertelt Katurian over het misbruik van zijn broer, door zijn ouders. Hij komt met een variatie op het verhaal van ‘The Pillowman’. Dit schepsel kon terug in de tijd reizen en kinderen al vroeg vertellen over alle problemen die ze later in hun leven zouden tegenkomen. Hij vertelt dit aan meerdere kinderen en geeft ze de optie zichzelf van het leven te beroven of toch alle ellende in hun leven mee te gaan maken. Wanneer hij Machil bezoekt, weigert hij zelfmoord te plegen en gaat hij akkoord met misbruik wat hem te wachten staat, als Katurian in dat geval wel een goede schrijver mag worden. Ariel oordeelt daarop om de verhalen van Katurian niet te verbranden, maar te bewaren.

Een meeslepende theatervoorstelling, waarbij je daadwerkelijk verschillende emoties zult ervaren bij de verschillende personages.

Hamlet
Hamlet is een Drama geschreven door William Shakespeare. Het vertelt het verhaal van de tragedie van de Deense prins Hamlet. Het verhaal is zo rond 1600 geschreven. De oom van prins Hamlet heeft zijn eigen broer vermoord en zo als enige nog recht op de kroon. Tevens is de oom van prins Hamlet met de weduwe van zijn vader getrouwd, dus zijn moeder. Daardoor komt het verhaal direct al stevig binnen bij de bezoeker. De twee hoofdrolspelers zijn Hamlet zelf en zijn oom Claudius, nu koning van Denemarken.

Het verhaal van prins Hamlet is afgeleid van een eerder verhaal uit de 13e eeuw. Dit verhaal ging over de legende Amleth, waarbij verschillende stukken sterke overeenkomsten met elkaar kennen. Het verhaal van Hamlet wordt ook vaak in één adem genoemd met de geleerde François de Belleforest. Toch kan het zomaar zo zijn dat Shakespeare zelf de ‘Ur-Hamlet’ heeft geschreven, maar daarover bestaan dus tot op de dag van vandaag twijfels. Wat wel zeker is, is dat Shakespeare in ieder geval het stuk voor zijn naaste hoofdrolspeler heeft geschreven, namelijk Richard Burbage. Hij wordt gezien als één van de grootste vroegere acteurs uit het Engels theater. Van het theaterstuk Hamlet bestaan drie verschillende versies, elk met missende stukken die wel voorkomen in de andere versie. Je hebt de First Quarto (1603), de Seccond Quarto (1604) en de Third Quarto (1623). De diepte van de karakters en de structuur van het toneelstuk hebben door de jaren heen tot veel kritiek geleid. Een belangrijk onderdeel van deze kritiek ging over de twijfel die Hamlet liet zien voor het vermoorden van zijn oom. Sommigen zien dit als een natuurlijke weigering of twijfel, terwijl anderen het zien als overacting of dramatisering van wat daadwerkelijk zou zijn gebeurd.

De meest bekende schrijver uit de Engelse geschiedenis, dat is William Shakespeare (1564-1616). In 1582 trouwde Shakespeare een oudere vrouw en kreeg hierbij drie kinderen. Rond 1590 verliet hij zijn familie alweer en ging hij zich in Londen fulltime richten op zijn werk als schrijver en theatermaker. Hij heeft in de periode tussen 1590 en 1616 zowel gewerkt onder Elizabeth 1 als onder James 1. Beide monarchen zagen in Shakespeare hun favoriete schrijver en misschien is dat ook wel de reden waarom Shakespeare en zijn stukken zo populair zijn geworden.

Hamlet zou voor het eerst zijn gespeeld in een theateruitvoering in het jaar 1602. De grotere editie van deze theatervoorstelling zou echter in 1604 te zien zijn geweest. Als inspiratie voor al zijn werken leende Shakespeare verhalen uit het verleden, maakte deze nog mooier en bracht het daarna naar voren middels een theatervoorstelling met grote acteurs. Het verhaal van Hamlet dat op papier is gekomen, gaat over een Deense prins die de oom vermoord, welke zijn vader weer heeft vermoord. De oom zou in de tussentijd ook nog met de weduwe van zijn vader, dus de moeder van prins Hamlet, zijn getrouwd. Prins Hamlet neemt revanche op zijn oom en dat is wat dit verhaal zo sterk en historisch maakt.

Het verhaal begint in Kasteel Elsinore in Denemarken. Het lichaam van Koning Hamlet, vader van prins Hamlet, wordt vergiftigd en levenloos aangetroffen. Oom Claudius neemt de troon over en trouwt met de weduwe van zijn eigen broer, Koningin Gertrude. Als prins Hamlet samen met zijn moeder het lichaam van zijn dode vader ziet, spreekt zijn geest tot hem en geeft daarmee aan dat het daadwerkelijk het lichaam en de geest is van zijn vader.

Prins Hamlet twijfelt niet en weet dat zijn oom verantwoordelijk is voor de dood van zijn vader. Omdat hij echter rustig en nadenkend is, besluit hij niet direct zijn vader te vergelden, maar te wachten. Later in het verhaal komen rondreizende personages langs op het kasteel en prins Hamlet probeert op verschillende momenten de schuld van zijn oom bij de moord te bevestigen. Ze proberen met een acteerspel de gebeurtennissen van de moord van Koning Hamlet na te spelen, met oom Claudius in het bijzijn. Wanneer de oom tijdens het rollenspel wegloopt, weten ze zeker dat hij schuldig is aan de moord.

Als oom Claudius ook weet wat hem te wachten staat, trommelt hij al zijn bekenden op. Hij probeert het bij iedereen zo te laten lijken, alsof prins Hamlet zijn eigen vader heeft omgebracht. Claudius schakelt zelfs de hulp in van een ervaren vechter en zet prins Hamlet en hem tegen elkaar op, zodat ze later met elkaar moeten vechten. Alle aanwezigen worden rond dit toneel vergiftigd, dan wel vermoord. Hamlet loopt met een vergiftigd zwaard een zware wond op, maar sterft niet direct. Koningin Gertrude drinkt van de vergiftigde wijn, terwijl Leartes, de strijder die het tegen prins Hamlet opneemt, zelf ook wordt gestoken met het vergiftigde blad. Prins Hamlet komt daarop oog in oog met oom Claudius, steekt hem neer en dwingt hem nog de laatste vergiftigde wijn op te drinken. Op die manier valt in één dag het volledige Deense Koningshuis. De Noorse koning komt later aan op het kasteel en neemt de controle over Denemarken.